Bằng chứng của sự hàn gắn

Tôi là Vern Weiztel, tôi mang quân hiệu số..., tham chiến tại chiến trường miền Nam, Việt Nam từ 1971. Tôi là lính khí tượng. Tôi từng đóng quân tại Pleiku, Phú Yên, Biên Hoà…” Trước khi đến Việt Nam, Vern Weiztel gác lại tấm bằng ngành sinh học tại một trường đại học có tiếng tại bang Washington D.C quê anh để phục vụ quân ngũ. Hết nghĩa vụ quân sự, Vern Weiztel về nước, song mảnh đất của những cơn mưa rào, những cánh rừng nhiệt đới… rồi đây sẽ bị tàn phá bởi những quả bom chưa phát nổ, bởi chất độc màu da cam mà quân đội Mỹ đã trút xuống cứ ám ảnh Vern.

Vern Weiztel, một cựu chiến binh tại chiến trường miền Nam, Việt Nam hiện đang là một nhà nghiện cứu về môi trường ở Việt Nam

Năm 1989 Vern Weiztel đến Hà Nội, bắt tay vào nghiên cứu động vật linh trưởng, một loài sắp diệt chủng ở Việt Nam. Anh đã đi thực địa nhiều vùng miền núi và có những cuộc trao đổi khoa học với những chuyên gia đầu ngành sinh học của Việt Nam như

GS Đào Văn Tiến, GS Võ Quý. Thời gian nghiên cứu đã hết, trước khi rời Việt Nam, Vern nhớ như in lời của GS Võ Quý: “Anh hãy giúp các nhà khoa học Việt Nam làm sao cập nhật được những thông tin mới mẻ để phục vụ đất nước mình”.

Năm 1998, nhà nghiên cứu môi trường Vern Weiztel trở lại Việt Nam. Hành lý mang theo vẫn là chiếc latop cũ, nhưng lần này người cựu binh Mỹ không hề đơn độc.

Vợ Vern Weiztel, chị Sơn (sinh ra và lớn lên ở vùng Sơn Tây, Ba Vì) cách đây hơn 30 năm, đã xung phong “xẻ dọc” Trường Sơn. Hoà bình, chị về công tác tại viện Dinh dưỡng quốc gia. Năm 1992, ở viện chị thường xuyên xuất hiện một ông Tây cao to, gương mặt thường trực một nụ cười hiền hậu. Suốt ngày ông ấy chúi đầu vào nghiên cứu vượn, khỉ, có vẻ vụng về trong việc chăm sóc bản thân. Có lần, Vern Weiztel đi thực địa ở Tuyên Quang, bị dính sốt rét rừng. Chị nấu cho Vern Weiztel một nồi nước xông bằng lá thơm. Vern Weiztel xông xong, uống một bát rồi lại tắm bằng chính nồi nước ấy, tự nhiên, cơn sốt rét lui dần. Nhưng có vẻ khi cơn sốt rét lui, thì con tim Vern Weiztel lại bắt đầu lên “cơn sốt”. Trước khi về nước, Vern Weiztel vụng về nhờ một đồng nghiệp người Việt tặng chị chiếc áo choàng mà mẹ gửi cho từ Mỹ. Chị nhất định từ chối vì e ngại đó là sự trả ơn. Khi Vern Weiztel ngỏ lời, chị Sơn đưa ra điều kiện: “Nếu lấy nhau thì không ở Mỹ hay Úc nơi Vern làm việc mà vợ chồng sẽ gắn bó với mảnh đất Việt Nam”. 

Hai vợ chồng chị Sơn và Vern đều là cựu chiến binh, nhưng ở hai đầu chiến tưyến

Ngôi nhà của họ nằm trên tầng 5 của một khu chung cư cũ kỹ ở Hà Nội. Chị Sơn đã trải qua những cơn giằng co lựa chọn giữa tình yêu và công việc. Cuối cùng trái tim đã cất tiếng nói quyết định: chị về hưu và ở nhà chăm lo cho cuộc sống gia đình. Chị vừa là người bạn đời, vừa là người nội trợ, vừa là phiên dịch kiêm thư ký. Chị kể, cách đây bốn tháng, chị mới mua được xe máy, thế là chị sẽ kiêm thêm tài xế để Vern không phải đi xe ôm nữa. Khoản tiền này sẽ giúp chị trang trải vào chi tiêu hằng ngày khi giá cả cứ leo thang vòn vọt.

Tại UNDP, Vern đang giữ “kỷ lục” là một tình nguyện viên Liên hiệp quốc cao tuổi nhất và lâu năm nhất. Ở tuổi 60, Vern đã có mười năm cống hiến, trong khi thông thường, một chuyên gia nước ngoài làm tình nguyện viên chỉ vỏn vẹn hai năm. Nhưng giờ đây, Vern vẫn tiếp tục làm “tình nguyện viên” cho internet Việt Nam phục vụ chương trình “Internet cho mọi người, cho phát triển” của UNDP. Không những thế Vern còn là cầu nối giữa các nhà khoa học Việt Nam với các đồng nghiệp trên thế giới trong các diễn đàn về khoa học công nghệ, về sinh học, môi trường… Hiện anh đang xây dựng công nghệ truy cập web cho những người khiếm thính, nạn nhân của chất độc dioxin tại Việt Nam.

Vern gần như suốt ngày cặm cụi bên máy tính, ngay cả khi về nhà, có khi 2 - 3 giờ đêm lại dậy làm việc. Chị Sơn nói đùa: “Máy tính mới là “vợ cả” của Vern”. Nhưng khi Vern bật “vợ cả” lên, trên màn hình một cô gái Việt Nam xinh đẹp trong trang phục bộ đội. Đó là ảnh của chị trong những ngày kháng chiến chống Mỹ. Họ có chung một hồi ức chiến tranh. Bây giờ họ bên nhau như một bằng chứng thuyết phục cho sự hàn gắn.

 Mai Tâm