P H Ó N G  S Ự

Thầy địa - anh hai
kiến trúc sư

Tháng trước, cô Minh Ngọc ra bến xe Miền Đông đón mẹ ở quê Long Đất, Bà Rịa - Vũng Tàu lên chơi, lâu lắm mẹ chưa ra khỏi quê nhà, đi đó đây cho khuây. Tưởng đơn giản vậy, Ngọc kể, bà bảo, "mẹ lên rước thầy về xem nhà cửa, thầy ở quê mình không linh, có địa chỉ thầy đây rồi!". Ngọc vùng vằng phản đối, bà mắng, "nuôi mày khôn lớn đủ lông đủ cánh cũng nhờ xem hướng nhà cửa đó nhe con!".

Mấy mươi năm rồi, cũng y xì ngôi nhà đó mà bếp xoay qua, trở lại những năm lần rồi. Ngọc lần trên những ngón tay rằng, "từ bếp chuyển thành phòng khách, phòng thờ sang phòng ngủ, bếp đưa ra trước nhà, nhà ăn đưa vào phòng ngủ phụ..."; xáo trộn lung tung lại còn bao nhiêu tiền để sửa chữa "và lần này nữa là sáu!". Ngọc tư lự, "mà nhà mình giàu có gì đâu".

Xoay đến lần thứ mấy mới đúng hướng?

Không riêng gì nhà Ngọc, nhà ông bác của Ngọc cũng vậy, "vừa rồi về quê, lên nhà bác mà không biết ngõ vào", Ngọc lắc đầu ngao ngán tiếp, số là, bác mời thầy địa lý về chọn hướng xây mộ cho ông trong vườn, thầy chễm chệ lật quẻ xem luôn cái nhà, rồi phán, "phải trổ cửa bên hông làm cửa chính để cho âm trạch hộ cho dương trạch mới ăn nên làm ra, bít cửa chính cũ lại". Từ đó, không gian sống xáo tung lên, bếp cũng chuyển hướng, phòng khách phải xây thêm sau hè...

Nhiều người trong giới kiến trúc cho rằng, có những gia đình 3 - 4 thế hệ cùng sinh sống trong một ngôi nhà, nếu cứ xem thầy địa lý thì bếp núc, cửa nẻo, phòng ốc chắc phải đập phá, xoay trở dài dài. Vì cứ người chủ của thế hệ thứ nhất qua đi, chủ thế hệ thứ hai phải xoay, rồi thứ ba, thứ tư; bởi tuổi mỗi người một khác. Từ đó, nhà cửa còn gì là công năng sử dụng hợp lý, là bố trí, là thiết kế thích ứng và tiện ích trong sinh hoạt... (?). Bạn bè của bà chủ nhà trên đường Lý Chính Thắng, Q.3 lấy làm ngỡ ngàng, "2 năm bếp đã xoay hết 3 hướng rồi!". Bà Đinh Thu, bạn của gia chủ kể tiếp, không biết còn hướng nào nữa sẽ "diễn" đây, họ làm ăn lớn hễ trục trặc là xoay bếp, sắp xếp trông gượng ép làm sao; "chắc hết xoay bếp, sang trở phòng ngủ, chuyển cửa nẻo".

Hướng tốt nhờ có... tiền?

Một phen cả xóm nhỏ ở phường 9, quận 10 lấy làm ngạc nhiên khi đi ngang nhà anh Hạnh bỗng nghe mùi chiên xào thơm lựng, ánh lửa hừng hừng trước nhà - thì ra bếp chuyển lên phòng khách! Anh Hạnh bảo, nhà có 3 anh chị em mà gây gổ tối ngày, đi coi thầy, thầy bấm quẻ quyết, "phải dời bếp ra cửa trước ngay, để ở cuối bị ám khí, không tốt". Trong vòng 7 - 8 tháng nay, bà Bắc Phương - người hàng xóm nói, nghe thầy đưa bếp ra đầu nhà "mà chị em vẫn cãi vã chứ có ngưng đâu". Hôm rồi, bà chị của ông Hạnh - Việt kiều về thấy chướng bèn dời bếp về chỗ cũ, "chu cấp cho mỗi người một số vốn làm ăn riêng mới... yên".

"Chuyển hướng để sống cho khoẻ", bà Hồng trạc 65 đã hưu trí, từng tốt nghiệp 2 bằng đại học nói vậy. Nhà bà Hồng trong cụm dân cư ở hẻm đường Điện Biên Phủ chỉ có 4 ngôi nhà quây quanh một sân chung. Nhà thiết kế khá chỉn chu, phân khu chức năng đã hợp lý, bỗng bà Hồng lấy giá sách cũ làm mặt bếp đặt xéo giữa cầu thang lên lầu và nhà vệ sinh. Cái bếp "lơ lửng" giữa nhà, muốn lên cầu thang cũng phải né, mở cửa vào toilet cũng phải lách. Thắc mắc về cái "nghệ thuật" xếp đặt đó, bà Hồng bảo, "hôm trước đi Hà Nội, thầy ở thủ đô chỉ cho xoay như vậy mới may mắn!".

Những "biến tấu" của nghề kiến trúc

Giới trong ngành kiến trúc, xây dựng ít nhiều đều va phải những trường hợp éo le khi tổ chức thực hiện, kiến tạo nhà cửa hoàn tất; gia chủ nghe thầy phán, "hướng này, phương kia, vị nọ..." bèn chỉnh sửa và lắm khi không còn nhận ra ngôi nhà mình thiết kế nữa. Từ kinh nghiệm đó, kỹ sư Nguyễn Văn Đực, giám đốc một công ty xây dựng nói, "tôi đã từng tranh luận với các thầy và để đi đến thoả thuận, thích hợp giữa các bên, nhưng những đòi hỏi trên quẻ của thầy cũng ở mức vừa phải, không đối chọi lắm với công năng sử dụng, với kiến trúc; chứ quá, tôi khuyên chủ nhà nên thuê thầy vẽ và làm luôn".

Ngày động thổ một ngôi biệt thự khu Miếu Nổi, thầy đến xem, bắt đào ở một điểm rồi đánh tiếp thành một vòng chuyển qua nhiều hướng rồi trở về điểm ban đầu. Nhưng sau đó phải lấp lại, chỉ dùng được một vài đoạn trùng vào việc làm móng. Chưa hết, thay vì xây nhà áp sát vách bên cạnh hoặc chừa lối đi, sân rộng tương đối bao quanh để tổ chức không gian tổng thể. Đàng này, gia chủ nói thầy đã xem rất kỹ về "trạch mệnh tương phối" và quyết, 2 phía tiếp giáp đó phải chừa trống 9 tấc, không được xây khít mà cũng không được chừa rộng hơn. Đến nay, "chỉ tội việc phải lách mình vào đó mà quét rác, cửa sổ mở không được như ý", kiến trúc sư Võ Kinh Luân theo dõi công trình này nói.

Sau khi thống nhất các chi tiết thiết kế, có dựa theo một số ý phong thuỷ của thầy, từ kích cỡ  hướng, vị trí bếp...; ngôi nhà ở đường Nơ Trang Long vừa xây dựng hoàn tất. Mới đây, chủ nhà đến công ty của kiến trúc sư Nguyễn Văn Châu "kêu cứu": thầy quên chọn góc để "thuỷ", thầy quay lại đặt bản đồ bát quái, la bàn và chỉ đặt ở gần bàn ăn. KTS Châu cho đào nền tại vị trí đó, xây hồ, đặt bồn chứa nước, làm nắp đậy lại. Chủ nhà gật gù, "đã đúng chỗ cho thuỷ mà còn thuỷ sạch nữa!". Như vậy kiến trúc sư "linh" hơn thầy chứ!