Nghệ sĩ violon Hoàng Linh Chi trong Giai điệu mùa thu. Ảnh: L.Q.N

Hàn lâm hay không hàn lâm nữa…

1. Kinh kịch: dòng nghệ thuật cổ xưa của Trung Quốc đối với cái nhìn phương Tây được xem như thứ nghệ thuật hàn lâm, muốn hiểu nó người phương Tây phải nghiên cứu, còn người Trung Quốc tất nhiên chỉ cần ngồi vào ghế để xem. Nghệ thuật chèo, hát bội của Việt Nam cũng tương tự, ta cũng chỉ cần ngồi vào chỗ ở sân đình, sân chùa, phương Tây tất nhiên phải tìm hiểu, nghiên cứu. Cái chỗ này là phổ thông, chỗ khác lại là học thuật. Nhưng nghệ thuật là thế, tính dân tộc hay toàn cầu cũng phải như thế. Nó lý giải một điều đơn giản: nghệ thuật balê, cổ điển, nhạc kịch opera, nhạc giao hưởng người phương Tây chỉ cần ngồi vào nhà hát, còn ta phải ngồi vào ghế nhà trường mới có thể…

2. Những ngày nghệ thuật hàn lâm phương Tây vừa trôi qua. Để phản ảnh, ghi nhận dường như chỉ dành cho giới nghiên cứu học thuật, sinh viên, giảng viên nhạc viện. Giới truyền thông, nhà báo có vẻ lúng túng bởi không phải ai cũng có đủ am hiểu, nhiều người thấy khó. Khó, bởi ta không lớn lên, tắm mình trong dòng âm nhạc ấy hàng ngày, không hít thở môi trường âm nhạc ấy hàng ngày. Vậy phải được giảng dạy, được học, được nghe là điều tối cần thiết. Nhưng phương pháp giáo dục âm nhạc của ta lại thường nặng về cái mình muốn hơn cái mình thích, cái mình cần phải biết. Dân ca là truyền thống, âm nhạc phương Tây lắm khi bị xem như lai căng. Cái nặng, cái nhẹ trong quan điểm nhìn nhận và học tập không khó để nhận ra. Ở nước Mỹ, giáo dục âm nhạc cho người dân được khởi sự từ tiểu học. Tất cả hình thái âm nhạc đều được đề cập, giảng dạy: country, rock, jazz, opera, latin… nghĩa là phải được am hiểu mọi thể loại âm nhạc đang có trên thế giới. Còn chọn lựa, yêu thích đi theo dòng nhạc nào hoàn toàn tuỳ thuộc vào mỗi người. Cái nền âm nhạc phổ thông vì thế mà rộng, làm bệ cho những ai muốn từ đó chuyên sâu một hình thái âm nhạc nào đó.

3. Trở lại với môi trường âm nhạc của ta hôm nay. Không phải ngẫu nhiên ca sĩ Mỹ Linh Chat với Mozart, nhạc sĩ Dương Thụ Việt hoá âm nhạc của những nhà soạn nhạc cổ điển thế giới: Vivaldi, Schubert… Việt hoá là hình thái đưa tinh thần, nghệ thuật của âm nhạc mà ta quen gọi là hàn lâm, là khó trở nên gần gũi với người nghe bình thường Việt Nam. Khi đã quen, đã biết, đã hiểu, đã cảm thụ thì "hàn lâm" chỉ còn là tính từ của nghệ thuật. Nó đã bình thường với đời sống âm nhạc của người dân. Đây chính là một phương pháp khả thi và hữu hiệu ít nhất trong bối cảnh chưa có hẳn một chương trình giảng dạy âm nhạc phổ thông toàn dân như hôm nay. Rất đáng để lưu ý và cổ xuý. n