Sắp ra biển lớn, vẫn còn tư duy nhỏ

Theo kết quả nghiên cứu của VNCI (Dự án nâng cao năng lực cạnh tranh Việt Nam, do USAID thực hiện) về cạnh tranh ngành viễn thông Việt Nam, chỉ cần giảm 10% giá cước, nhu cầu sử dụng sẽ tăng 6%. Nếu giảm 1/3 giá cước, thị trường viễn thông sẽ tăng 30%.

Đằng sau bức màn màu hồng của những con số tăng trưởng gây ấn tượng ấy là sự bất bình đẳng giữa doanh nghiệp thuộc Tổng công ty bưu chính viễn thông (VNPT) và các doanh nghiệp khác. Trong các dạng khiếu nại thường gặp ở VNPT, có 6 dạng chính: phân bổ cơ sở hạ tầng mạng không công bằng, giá thành sử dụng mạng quá cao, từ chối cung cấp dịch vụ, bắt buộc sử dụng các dịch vụ của VNPT, lạm dụng các biện pháp kỹ thuật để ngăn cản đối thủ, và cuối cùng là bù giá chéo. Có những lúc giá thuê kênh quốc tế mà doanh nghiệp ngoài VNPT phải trả cho VTI - một công ty con của VNPT chuyên cho thuê kênh quốc tế - cao gấp 4 lần so với mức VTI phải trả cho đối tác nước ngoài. Mức chênh lệch này sẽ được bù cho những dịch vụ khác của VNPT để tạo nên lợi thế cạnh tranh đáng sợ. Điều đáng nói là Chính phủ đã quy định cụ thể rằng không có sự phân biệt giữa các công ty viễn thông và giữa thành viên của công ty viễn thông này với công ty viễn thông khác về phí kết nối.

Nghiên cứu về cạnh tranh viễn thông Việt Nam cũng chỉ ra rằng, VNPT không thể tính toán chính xác kết nối dựa trên chi phí vì không có đủ quy trình quản lý tài chính với các công ty con có liên quan đến bù giá chéo. Các công ty internet và di động thiếu hệ thống tính toán chi phí và không trả phí kết nối cho VNPT. Trong khi đó, phí kết nối chiếm từ 50-60% doanh thu của các công ty cung cấp di động. Với một hệ thống tài chính và cách hạch toán như trên, cho hạ giá đồng nghĩa với việc đẩy các công ty mới, chiếm thị phần nhỏ vào cửa tử.

Cánh cửa viễn thông đang mở, dù còn hẹp. Bởi bản lề của nó là guồng máy cũ kỹ, nặng nề và trì trệ của lề thói kinh doanh kiểu độc quyền tự nhiên. Nếu không có sự minh bạch trong chính sách quản lý làm chất xúc tác cho quá trình tái cấu trúc VNPT, tách bạch giữa cơ quan quản lý và kinh doanh, viễn thông dù có công nghệ tiên tiến vẫn không thành bệ phóng tốt cho việc nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp nói riêng và của cả nền kinh tế nói chung. Gia nhập WTO là chuyến hải hành xuyên đại dương, khó chấp nhận một con tàu kinh tế ọp ẹp và tiềm ẩn mối nguy chìm tàu.