Kênh Ba Bò - khi dòng suối đổi tên

Những cư dân ở đây phải hứng chịu cái quả của công nghiệp hoá không đồng bộ: nước thải không qua xử lý từ các khu công nghiệp Bình Dương: Đồng An, Dĩ An, Sóng Thần. Việc khắc phục được đùn đẩy lẫn nhau giữa hai phía chính quyền. Còn trong tâm tư người dân, nguồn của con suối này là tai hoạ khó lường.

Dòng suối mang tên Hôi

Thuở nhỏ, ông Tư Đê, tổ 5, khu phố 2, Bình Chiểu, Thủ Đức, theo cha làm ruộng. Chiều về là ông nhảy xuống con suối Ba Bò trong vắt, cát mịn, vừa tắm, vừa đùa giỡn với trẻ nhỏ trong vùng. Nay suối Ba Bò đã được dân địa phương quen miệng đổi tên thành… Cống Hôi. Những cơn mưa dữ dội vừa qua không thể gột rửa sạch dòng nước độc. Mưa càng lớn, nước dơ càng đổ về dữ dội. Cát mịn nay đã lắng tụ thành bùn cống. Mưa càng lớn, càng sủi bọt, càng hôi. 

Điều hy hữu đã xảy ra vào tuần trước, trong cơn mưa lớn, công nhân ở nhà trọ trong khu vực bắt được cá lóc, nấu cháo. Ông Tài, tổ 5, khu phố 2, Bình Chiểu, Thủ Đức, được mời thưởng thức. Ông bình luận: "Tui không ăn được vì thịt cá có mùi Cống Hôi. Vậy mà nó sống được. Con cá này… lì đòn thiệt!".

Giữa dòng nước độc

Khu phố 2 nằm đối diện cổng khu chế xuất Linh Trung 2 vẫn còn những dấu ấn của miền quê thanh bình. Chỉ có khác là màu suối như nước giặt đồ. Cá, lươn… không còn một con. Rong rêu chết sạch. Những nhánh tre la đà lỡ chạm vào dòng suối đều khô úa. Không có mùi cỏ cây, chỉ có mùi nước cống.

Những ruộng rau muống bên bờ suối đều bị be bờ, không cho nước suối thâm nhập. Những ngày nắng hạn, nông dân phải chờ đất khô, cực chẳng đã mới xả nước suối vào cho thấm đất để rau khỏi chết rồi be bờ lại ngay. Vì nếu xả nhiều nước này, rau cũng… chết luôn. Rau ở đây trồng để bán đi nơi khác, chứ không ai dám ăn. Mới đây, bà xã ông Tư Đê đã cẩn thận rửa rau, ngâm xả sáu, bảy nước rồi mới nấu canh. Vậy mà ông ăn vô vẫn bị đau bụng.

Cống vây đất sống

Mùa mưa càng thê thảm hơn. Anh Nẩm, 11/9 tỉnh lộ 43, Bình Chiểu, Thủ Đức, nói: "Mùa nắng nước chảy êm, nên chỉ hôi do gió. Mùa mưa, nước chảy xiết. Càng chảy mạnh, cống càng sủi bọt, càng hôi. Trong khu vực này, tôn lợp cũng mau mục hơn, huống chi là lá phổi". Những hộ sống sát con suối phải dựng tôn làm tường chắn với suối, vừa ngăn cản tầm nhìn, vừa chắn bớt mùi.

Sự hình thành khu chế xuất Linh Trung 2 đã dẫn theo làn sóng dân nhập cư, hình thành cụm nhà trọ và tình trạng xây cất nhà ở tự phát. Phía hạ lưu nhánh suối chảy qua nhà ông Tài đã bị nhiều người xây nhà lên suối. Nước không còn đường thoát, cứ mưa lớn là ứ lại vây kín nhà ông Tài. Nội bất xuất, ngoại bất nhập không chỉ vì nước ngập bô xe, mà do nước dơ gây ngứa chân, nổi mẩn đỏ khi tiếp xúc.

Những cơn mưa cực lớn, có khi nước ngoài Cống Hôi bể bờ tràn vào. Và nhà ông Tư Đê (cạnh nhà ông Tài) lãnh đủ vì ông Tư Đê chưa có tiền để tôn nền.

Đùn đẩy… vì kinh phí

Suối Ba Bò xưa đã biến thành cống đúng nghĩa bởi toàn bộ nước thải chưa qua xử lý của các khu công nghiệp Đồng An, Dĩ An, Sóng Thần (Bình Dương) đều đổ ra suối. Bên cạnh đó, các khu công nghiệp đã kéo theo sự hình thành hàng ngàn nhà trọ dọc hai bên suối. Nước thải của nhà dân, rác cũng vứt bừa bãi xuống suối.

Do là nước thải của… Bình Dương nên dự án xử lý ô nhiễm bằng cách đặt cống hộp để thực sự biến suối thành cống cứ bị chính quyền đôi bên (Bình Dương và TP.HCM) đùn đẩy nhau mãi về vấn đề đóng góp kinh phí. Người dân trong khu vực khiếu kiện mãi (đã hơn 5 năm) không được đành… chịu trận.

Con suối đẹp trong ký ức của người dân đã mãi mãi mất đi cùng với sự phát triển công nghiệp… quên môi trường và sự hình thành đô thị tự phát theo cách lấp suối xây nhà.n